Tính vùng miền trong văn hóa ẩm thực Việt

Nền văn hóa ẩm thực Việt Nam rất đa dạng và phong phú, trong khoảng không gian văn hóa đó văn hóa ẩm thực cũng được chia theo vùng, miền với những đặc trưng khác nhau. Tuy vậy tất cả đều cộng hưởng nhau làm nên nền ẩm thực đa dạng, đặc sắc.

HÀ NỘI - THANH LỊCH VÀ TINH TẾ

Chả rươi

Ẩm thực miền Bắc với địa điểm tiêu biểu là Hà Nội - kinh đô của nhiều triều đại -  mang cốt cách thanh lịch. Bữa cơm của người Hà Nội xưa nay chưa phải là nhiều cá thịt, nhưng chỉ một món rau thôi đã là một hòa sắc, một nhịp điệu, tạo ra cái thú ẩm thực tinh vi. Nói đến món ngon của Hà Nội thì Phở là món đầu tiên. Phở Hà Nội nâng một món ăn thường nhật lên hàng nghệ thuật, một sản phẩm độc đáo dường như không thể lặp lại. Phở Ca, Phở Giảng, Phở Nguyên Sinh... đã sống trong kỷ niệm của nhiều người. Bánh tôm Hồ Tây vẫn đi cùng tuổi trẻ, tạo nên dòng ẩm thực lịch lãm, tinh tế. Hay bánh cốm Nguyên Ninh, chả cá Lã Vọng, chả rươi, miến lươn Thanh Trì, bánh dày Quán Gánh, giò chả Ước Lễ trở thành sợi chỉ đỏ óng ánh xuyên suốt mùa cưới hỏi của đôi trai gái, dệt nên những tình vợ chồng chung thủy, sắt son, là vật phẩm thiêng liêng trong những dịp Tết cổ truyền. Có lẽ vậy mà món ăn Hà Nội đáng trân trọng như những bảo vật của nền văn hóa Việt Nam.

HUẾ - VẺ ĐẸP GIAO THOA GIỮA CUNG ĐÌNH VÀ DÂN DÃ

Bún bò Huế

Nếu như thanh lịch là nét duyên dáng của văn hóa ẩm thực Hà Nội thì văn hóa ẩm thực miền Trung độc đáo về nét hiện thực, siêu bền truyền thống. Nghệ thuật thẩm mỹ ăn uống của Huế đã vươn lên đỉnh cao nếp sống văn hóa cổ truyền. Nơi đây tồn tại hai dòng ẩm thực chính là ẩm thực cung đình và ẩm thực dân dã. Hai dòng ẩm thực này tồn tại song song và bổ trợ cho nhau. Món ăn Huế là thưởng thức cái đẹp. Ðến Huế dù chỉ một lần thôi nhưng ta cũng đủ quyến luyến hương vị thơm mát của cơm hến, bún bò Huế, vị ngọt thanh khiết của món chè long nhãn… Món ngon xứ Huế còn là sự phong phú của vị cá bống thệ rim khô, chẳng thế mà có câu cá bống kho tiêu, cá thiều kho mặn, để xác nhận phương pháp làm chín duy nhất và tuyệt ngon. Ði dọc theo dải đất miền Trung nhỏ hẹp, ta thấy cả một kênh dài những đặc sắc ẩm thực văn hóa là gỏi cá Bình Ðịnh, mực tươi nướng Bình Thuận, bưởi Phúc Trạch - Hà Tĩnh, sò huyết Ô Loan... nem chua Thanh Hóa.

SÀI GÒN - GIAO LƯU VĂN HÓA ẨM THỰC QUỐC TẾ

Bánh xèo Nam bộ 

           

Sài Gòn, nơi nền văn hóa ẩm thực phong phú và sôi nổi nhất nước. Sài Gòn tuy không đủ bốn mùa như Hà Nội để có một Thương nhớ mười hai ngọt ngào của Vũ Bằng, nhưng Sài Gòn lại có những thứ riêng để nhớ thương, mà có ngược dòng thời gian hàng thế kỷ vẫn cứ nhớ vẹn nguyên như thuở nào. Ấy là ly nước mía, chén chè bà Ba, bánh xèo, trái sầu riêng, món canh Trảng Bàng Tây Ninh, thịt heo cuốn bánh tráng... Các món ngon của Sài Gòn-thành phố Hồ Chí Minh và Nam bộ là sự quyện hòa tuyệt đẹp của nhiều nền văn hóa ẩm thực trong một vùng đất giàu có và giao lưu của nhiều vùng đất khác khi theo những người con mở đất phương Nam.

Từ món ăn sang trọng đến món ăn bình dân thuần Việt, Sài Gòn còn là nơi hội tụ các nền văn hóa ẩm thực Âu, Á, Mỹ… không kém gì những thành phố danh tiếng thế giới (gà rán Humburger, cơm cá chẻm Tây Ban Nha...). Sài Gòn vào đêm mới thật là vùng ẩm thực đêm hội. Ðó là cả một dải ẩm thực: vịt quay Tứ Xuyên, cá Kỳ Lân, thịt thú rừng, trên các con đường Võ Thị Sáu, Trần Hưng Ðạo.

Như vậy, chúng ta thấy rằng Việt Nam có một nền ẩm thực đặc sắc. Nhưng vượt lên trên hết, ta thấy cái đẹp, cái cao cả trong nét ẩm thực chung ấy chính là tình người thân thương, là tình yêu tha thiết những tên đất, tên làng gắn với mỗi vùng, miền của Tổ quốc, tạo nên cái đẹp bất tử của Văn hóa ẩm thực Việt Nam. Vai trò con người trong nền văn hóa ẩm thực rất quan trọng. Theo truyền thống, người phụ nữ Việt Nam phải biết nấu ăn, nội trợ. Nhà giàu thì cỗ bàn ngày giỗ, cỗ Tết cũng như tiệc thết khách ở nhà, đều do những phụ nữ đảm đương.  

Còn những yến tiệc lớn, nhất là trong cung đình, lại đều do những đầu bếp đàn ông lo liệu. Đó là những người trong các đội thượng thiện hay tư thiện nấu ăn cho vua triều Nguyễn tới 50 người, hay đội phụng thiện 30 người cho hoàng hậu, các ty lý thiện 350 người cho những người trong hoàng cung. Những nhân tố độc đáo của ẩm thực Việt sẽ góp phần đưa ẩm thực Việt vươn tầm thế giới trong thời gian gần nhất.