Cá linh kho tiêu và lẩu cá linh ăn kèm hoa điên điển là hai món đặc sản đậm chất Tây Nam bộ, chỉ có trong mùa nước nổi.
Mùa nước nổi Nam bộ bắt đầu từ tháng 9
đến tháng 11 hàng năm. Mùa này thường xuất hiện rất nhiều cá linh. Đầu
mùa chính là thời điểm cá ngon nhất của năm, bởi cá chưa quá lớn nên
xương chưa cứng, bụng cá lại có mỡ nên ăn rất béo. Loại cá này được xem
là đặc sản của mùa nước nổi miền Tây.
Nhắc đến cá linh người ta
cũng không thể không nhắc đến loại hoa cũng gắn liền với mùa nước nổi -
hoa điên điển, loài hoa nở vàng khoe sắc khắp cả mé sông, đầm lầy,
ruộng nước. Hoa cho hương vị rất đặc biệt, giòn, thơm, bùi, béo lại
nồng đượm hương, mang "hương đồng cỏ nội" được người dân Nam Bộ chế
biến thành nhiều món ăn đặc sản bổ dưỡng.
Vào đầu mùa nước nổi,
cá linh non sẽ xuất hiện ở các nơi đầu nguồn như An Phú, Tân Châu, Hồng
Ngự (Đồng Tháp), hay Thốt Nốt (Cần Thơ), có giá chỉ từ 15.000 đồng đến
20.000 đồng một kg. Càng về sau cuối mùa, loại cá này càng rẻ. Cá cuối
mùa nước đã trưởng thành được người dân dùng làm mắm. Mắm cá linh vùng
Đồng Tháp, Long An, An Giang, Cần Thơ rất có tiếng. Tại Sài Gòn, thi
thoảng cá linh sống vẫn được đưa từ miền Tây lên bán tại chợ với giá
vài chục nghìn đồng một kg.
Cá linh và hoa điên điển được xem là đặc sản của mùa nước nổi ở miền Tây Nam bộ.
Nhiều người thưởng thức qua loại cá này
chỉ một lần vẫn vương vấn mãi bởi thịt tươi và cái mùi vị đặc trưng
không lẫn vào đâu được. Cá linh hầu như ăn được nguyên con, không cần
đánh vảy. Bạn chỉ cần cắt ngang rốn cá một đoạn nhỏ rồi nặng hết ruột
bên trong ra cho sạch. Cắt đuôi, sau đó rửa sạch và mang chế biến. Cá
càng non thì thịt càng ngọt, hầu như không có xương, béo ngậy. Thịt
loại cá này rất mềm và mau chín.
Cá linh đầu mùa hay cuối mùa
chế biến theo cách nào cũng ngon và hấp dẫn như: cá linh tẩm bột chiên
giòn, cá linh kho mắm ruốc, kho mía, kho khóm, canh chua cá linh...
Những con cá linh mập ú, bụng đầy mỡ, người ta mang nướng trên bếp than
ửng hồng, thịt cá vừa ngọt vừa béo và cũng lại cho hương thơm phương
phức. Lẩu cá linh nấu chua ăn cùng hoa điên điển và cá linh kho tiêu là
hai món ăn rất phổ biến.
Vì cá linh rất mềm và mau chín, nên trước khi ăn mới trút nhẹ cá linh vào nồi.
Vừa ăn, vừa nhúng hoa điên điển để giữ độ giòn và ngọt từ hoa.
Trước hết phải chọn cá linh tươi mang về
móc ruột, làm sạch, để vào rổ thưa cho ráo nước, xong ướp với tỏi, ớt,
đường, chút muối khoảng 10 phút.
Chặt một trái dừa tươi đổ vào
nồi để nấu, dằn vài muỗng nước mắm ngon, đường, ít me dầm lấy nước
chua rồi nêm nếm sao cho vừa ăn. Sau đó cho tỏi phi thơm, thêm ít tóp
mỡ, rau ngò gai và nấu cho sôi riu lên. Cá linh rất mềm và mau chín,
nên trước khi ăn mới trút nhẹ cá vào nồi. Vừa ăn, vừa nhúng hoa điên
điển để giữ độ giòn và ngọt từ hoa.
Cái ngon độc đáo của món ăn
này là nhờ vị chua chua, ngòn ngọt, thơm thơm kèm thêm hương vị từ hoa
điên điển. Ăn kèm với món có thể là bún tươi hoặc cơm nóng, không thể
thiếu một ít nước mắm ngon và ớt để chấm cá.
Cá linh kho tiêu
Trước khi kho, cho nước mắm vào nồi kho chung với cá,
giữ lửa liu riu độ 15-20 phút để nồi cá sắc màu lại.
Cá linh làm sạch để ráo rồi nêm ít
đường, muối, bột ngọt, tiêu, nước màu cho thấm khoảng 10 phút. Món cá
kho tiêu này nên nêm nếm sao cho hợp khẩu vị của từng nhà, bởi có người
thích kho thật mặn, nhưng lại cũng có người thích vừa mặn, vừa ngọt.
Sau đó cho cá vào một cái nồi đất, thêm ít nước lã. Nước mắm kho cá
phải là nước mắm ngon. Trước khi kho, cho nước mắm vào nồi kho chung với
cá, giữ lửa liu riu độ 15-20 phút để nồi cá sắc màu lại. Cho ít hành
và ớt lên trên cho có mùi thơm và chút cay nhẹ.
Món này dùng
với cơm nóng hay nguội đều ngon. Ăn kèm là bông súng, bắp chuối bào,
hoa điên điển ngâm chua, rau muống ngâm chua ngọt, hoặc ăn với rau
lang, rau trai luộc, đọt nhãn lồng... đều ngon.